Notícia

Arkeofili (Turquia)

Kapuçinlerin Davranislari, Kullandiklari Aletlerde Iz Birakiyor

Publicado em 10 março 2021

Bir grup arastirmaci, Brezilya’nin Piauí Eyaletindeki Serra da Capivara Ulusal Parki’nda yasayan sakalli kapuçin maymunlari (Sapajus libidinosus) tarafindan kullanilan tas aletlerin analizini açiklayan bir makale yayimladi. Bu, vahsi dogada yasayan kapuçin maymunlarinin kullandigi aletleri karakterize eden ilk sistematik çalisma olma özelligini tasiyor.

Hayvanlar bu aletleri kazma, dövme, kirma ve vurma islemleri için kullaniyorlar. Çalismanin nihai amaci, bu farkli faaliyetlerin aletlerin kullanildigi amaca isaret eden kullanim-asinma izleri olusturup olusturmadigini ortaya çikarmakti.

Falótico, ‘’Alandaki arkeologlar bir kazida bulunan aletleri ve kullanim-asinma izlerini analiz ederler. Biz ise hem bu maymunlar tarafindan kullanilan aletleri analiz etme, hem de davranislarini gözlemleme ve aletleri nasil kullandiklarini görme sansina sahibiz. Bu, vahsi maymunlarin farkli amaçlar için kullandiklari farkli aletlerin ilk karsilastirmali analizi. Biz aletlerin, ilgili faaliyetlere uygun olarak farkli kullanim ve asinma izleri sergiledigi ve bu izlerin her bir alet türü ve aletleri kullanan kisiler tarafindan gerçeklestirilen aktiviteleri tanimlamaya uygun oldugu sonucuna vardik.’’ diyor.

Söz konusu hayvanlar, Brezilya’nin yari kurak çalilik arazisi ve dikenli orman biyomuna sahip Caatinga’da yasiyor. Keçiboynuzu veya jatoba ve kaju fistigi gibi tohumlari kirmak için örs görevi gören bir tasla üzerine vuruyorlar. Ayrica bu taslari, yumru kökleri ve örümcekleri bulmak için topragi kazmak ve kazimak için de kullaniyorlar.

‘’Taslari baska taslara da vuruyorlar. Serra da Capivara’da inceledigimiz gruplarda, bu tas üstüne tas vurmanin amaci, kuvarsit taslarini ezip tozu yalayip vücutlarina sürmelerini saglamak. Bu davranisi sadece çalisma alaninda yasayan hayvanlarda gözlemledik. Bunu açiklayacak birkaç teorimiz var. Örnegin tozu yiyerek parazitlerle savasmak için kuvars kullanilmasi gibi. Bu hipotezleri henüz test etmedik. Bu davranis her zaman görülmüyor ancak ilgili popülasyonda yaygin.’’ diyor Falótico.

Evrimsel Çevre

Brezilya savan dogal ortami olan Caatinga ve Cerrado’da bulunan kapuçin maymunlari, Amazon veya Atlantik yagmur ormaninda bulunanlardan daha karasaldir. Falótico, “Amazon’dakiler tas aletler kullanmaz. Agaçsillardir ve nadiren yerde görülürler. Bu aletler yerde kullaniliyor. Evrimsel bir ortam olarak Serra da Capivara, ilk homininlerinkine çok benzer.” diyor.

Kaynaklara göre, hominin terimi artik modern insanlar, soyu tükenmis insan türleri ve tüm yakin atalarimizdan (Homo austalopithecus, Paranthropus ve Ardipithecus cinslerinin üyeleri de dahil) olusan grup olarak tanimlaniyor.

Bu atalar evrimlestikçe onlar da yerde daha fazla zaman geçirmeye ve tas aletler kullanmaya basladilar. Falótico, ‘’Kapuçin maymunlari, hangi faktörlerin ilk homininler tarafindan alet kullanimina yol açtigini anlamamiza yardimci olacak bir model görevi görebilir.’’ diye açikladi.

Bireyler ayni aleti birden fazla aktivite için kullanabilirler ancak bu alisilmadik bir durum. ‘’Ayni zamanda çevreye de bagli. Serra da Capivara’da çok sayida kaya ve tas var. Bu yüzden aletler arasinda kolayca geçis yapabilirler.’’ diyor Falótico, ‘’Daha az tas bulunan yerlerde, ayni aleti farkli amaçlar için kullanabiliyorlar. Maymunlarin bir tasi kazmak için kullandigini gördük ve daha sonra bulduklari yumruyu kirmak için ayni aleti kullandiklarini gördük.’’

Serra da Capivara’nin kapuçin maymunlari da alet olarak ince dallar, çubuklar ve diger agaç türlerini kullanirlar. ‘’Bu durumda, aletler yerde kullanilabilir. Örnegin, yapraklari ve dallari kaldirarak sekil ve boyutlarini degistirirler. Bu aletlerin fiziksel özelliklerini anlayabilirler. Bu davranisi diger daha az karasal popülasyonlarda da gözlemlemeyi bekliyorduk ancak durum böyle degil. Serra da Capivara’da oldugu gibi ara sira meydana geldigi ancak alisilmadik bir sekilde gerçeklesmedigi yönünde raporlarimiz var.’’

Maymunlar ayni aktivite için farkli aletler de kullanabilirler. ‘’Örnegin, bir kaya çatlagini genisletmek için bir tas kullanabilir ve daha sonra delikte yiyecek olup olmadigini anlamak için bir dal kullanabiliyorlar.”

Kural olarak erkekler nesnelere kadinlardan daha fazla dokunuyorlar. Ancak beceri cinsiyete göre degismiyor. ‘’Erkekler ve disiler yetiskin olduklarinda ve beceriyi kazandiklarinda nesneyi manipüle etmede basarili oluyorlar.’’

Primat Alet Çantasi

Falótico, primat arkeolojisinin nispeten yeni bir alan oldugunu söylüyor. Insan olmayan primatlar arasinda yalnizca sempanzeler, Kapuçin maymunlari ve uzun kuyruklu veya yengeç yiyen makaklar alet kullaniyor.

Falótico, ‘’Kapuçin maymunlarinin taslari birbirine vurduklarinda, ilk insanlar tarafindan yapilanlara çok benzeyen yongalar olusturduklarini artik biliyoruz.’’ diyor. ‘’Ayni sey, insanlar tarafindan ayni amaçla kullanilan aletlerle karistirilabilen, vurma için kullanilan taslar için de geçerli. Kisacasi, bu kalintilarla sik sik karsilasan arkeologlara daha fazla veri sagliyoruz.’’

Bir primat alet çantasi olusturmak, bu projenin amaçlarindan biri. ‘’Aletler tanimlanirsa, arkeologlar ve antropologlar için daha sonraki bir asamada onlari hangi gruplarin ne amaçla kullandigini bilmesi daha kolay olacaktir.’’

Özellikle bu çalismada, örnekler 29 aletten olusuyor. 16 adedi sadece vurmak için, 12 adedi kazimak için ve 1 adedi baska bir tasa vurmak için kullanildi. Teknolojik analiz, aktif elemanlar (çekiçler) ve pasif elemanlar (örsler) seklinde bir siniflandirmaya dayaniyordu. Bilim insanlari, kullanim-asinma kaliplari olusturmak için ise koyuldular ve bu amaçla genel alet ölçüleri, hammadde ve kirilmalar, vurma noktalari, darbelerden kaynaklanan zarar görmüs alanlar ve vurma konisi gibi izleri analiz ettiler.

Kazima amaçli kullanilan aletler, mikroskobik olarak incelendiginde yüzeylerinde daha az kullanim izine rastlandi. Kuvars kirmak için kullanilan aletler, görülebilir kullanim izlerine sahipti. Yumusak meyve ve kaju fistigi isleme için kullanilan aletler, ayni zamanda düsük derecede modifikasyon göstermelerine ragmen kazima için kullanilan aletlere göre daha genis vurma düzlemlerine sahiplerdi.

Falótico’ya göre, aletler özellikle digerlerinden çok daha büyük ve daha agir olan bir tasla ötekine vurma islemi için kullanilanlar olmak üzere, kullanim-asinma izlerinden daha büyük boyutta farklilik gösteriyordu. ‘’Kazima isleri için kullanilan taslar tipik olarak daha küçük. Vurma taslari ise seçilen nesneye göre degisiyor. Maymunlar sert bir nesneyi açmak için daha büyük taslar tercih ediyorlar.’’

Arastirmacilar, maymunlarin hangi bitki türlerini tercih ettiklerini kesfetmek için aletler üzerinde bulunan kalintilar arasinda polen izleri aradilar.

Falótico, ‘’Nisasta taneleri ve polen taneciklerinin incelendigi ve tanimlandigi botanik alt disiplinli olan palinolojide polenin yaninda bulunan mantar sporlari, algler ve diger organik elementler gibi polen olmayan diger maddeleri de belirledik. Caatinga’nin bu bölümünde meydana gelen polenlerin ve nisastalarin kökenini tanimlayacak bir referans birliginin eksikliginden dolayi bazi zorluklar yasadik.’’ diyor.

FAPESP. 1 Mart 2021.

Makale: Arroyo, A., Falótico, T., Burguet-Coca, A., Expósito, I., Quinn, P., & Proffitt, T. (2021). Use-wear and residue analysis of pounding tools used by wild capuchin monkeys (Sapajus libidinosus) from Serra da Capivara (Piauí, Brazil). Journal of Archaeological Science: Reports, 35, 102690.

Yorumlar